Adli Yardım: Avukat Ücretini Karşılayamayanlar İçin Yol

Hukuk davalarında adli yardım

HMK m.334/1’e göre kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olanlar, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak kaydıyla adli yardımdan yararlanır. Yabancılar için karşılıklılık şartı aranır.

HMK m.335’e göre adli yardım kararı şunları sağlar: yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet, teminattan muafiyet, giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi ve davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini.

Nasıl istenir?

HMK m.336’ya göre talep, asıl taleple ilgili mahkemeden istenir; talepte bulunan iddia özetini, delillerini ve mali durumunu gösteren belgeleri sunmak zorundadır. Talep evrakı harç ve vergiden muaftır. Yargıtay 12. ve 20. Hukuk Dairelerine göre ödeme gücünden yoksunluk, ibraz edilen mali durum belgeleriyle belirlenir; belgeler yetersizse talep reddedilir.

Ret ve itiraz

HMK m.337’ye göre red kararlarında kabul edilmeme sebebi açıkça belirtilir. Ret kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle itiraz edilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir. Ödeme gücünde sonradan ciddi azalma olursa yeniden talep edilebilir. Mali durum hakkında kasten veya ağır kusurla yanlış bilgi verilmesi veya mali durumun yeterince iyileşmesi halinde adli yardım kararı kaldırılır (HMK m.338). Adli yardım talebinin reddi hâlinde itiraz ve yeniden başvuru yollarının doğru kullanılması gerektiğinden, sürecin avukat desteğiyle yürütülmesi gerekir. Bu destek tarafımızca da sağlanabilir.

Masraflar kime ait olur?

HMK m.339’a göre adli yardımla ertelenen giderler ve Devletçe ödenen avanslar, davada haksız çıkan kişiden tahsil edilir. Adli yardımdan yararlanan haksız çıkarsa, uygun görülürse giderler en çok bir yılda aylık eşit taksitle ödenir. Adli yardımla görevlendirilen avukatın ücreti Hazineden yargılama gideri olarak ödenir (HMK m.340).

Baro adli yardım bürosu

AK m.176’ya göre adli yardım, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara avukatlık hizmeti sağlanmasıdır. Hizmet baro merkezlerinde adli yardım bürosunca yürütülür (m.177). İstem adli yardım bürosuna yapılır ve isteyen haklı olduğunu delillerle kanıtlamak zorundadır; istemin reddinde baro başkanına başvurulabilir ve baro başkanının kararı kesindir (m.178). Kabul halinde büro avukat görevlendirir; görevlendirilen avukat, haklı bir özrü olmadıkça görevden çekinemez (m.41/2).

Ceza yargılamasında müdafi

CMK m.150’ye göre şüpheli veya sanıktan müdafi seçmesi istenir; müdafi seçemeyecek durumda olduğunu beyan ederse, isteği halinde müdafi görevlendirilir. Çocuk, kendini savunamayacak derecede malul veya sağır-dilsiz olan şüpheli ve sanıklar için, ayrıca alt sınırı 5 yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda isteğe bakılmaksızın müdafi görevlendirilir. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, sanığın “avukat tutacak durumum yok” demesine rağmen müdafi atanmadan hüküm kurulmasını bozma nedeni saymıştır.

Yargıtay Kararlarından Örnekler

Aşağıdaki kararlar, karar metinleri okunarak seçilmiş örneklerdir; her uyuşmazlık kendi koşullarında değerlendirilir ve sonuç, dosyadaki delillere göre değişebilir.

• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 10.10.2024, E. 2024/5177, K. 2024/8405: Adli yardım için ödeme gücünden yoksunluk mali durum belgeleriyle belirlenir; belgeler bunu göstermiyorsa talep reddedilir ve itiraz kesin olarak reddedilir. Karar metni
• Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, 23.10.2019, E. 2019/4873, K. 2019/6154: Talep eden hem ödeme gücünden yoksun olduğunu ispat etmeli hem de davada haklı olduğu yönünde kanaat uyandırmalıdır. Karar metni
• Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 12.09.2022, E. 2021/21612, K. 2022/14234: Sanığın avukat tutamayacağını belirtmesi halinde müdafi atanması zorunludur (CMK m.150/1); atanmadan kurulan hüküm bozulur. Karar metni
• Yargıtay 16. Ceza Dairesi, 04.03.2021, E. 2019/8003, K. 2021/1880: Baroca atanan müdafiin duruşmalara katılmaması halinde yeni müdafi atanmadan yargılamaya devam edilmesi savunma hakkını kısıtlar. Karar metni

Profesyonel Destek Alınması

Bu konuda sürelerin kaçırılması, delillerin eksik sunulması veya usule aykırı işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle uyuşmazlığın başından itibaren bir avukattan profesyonel hukuki danışmanlık ve destek alınması, süreci avukat desteğiyle yürütmek gerekir. Bu destek Av. Hasan Alican Özbey ve Özbey Hukuk Bürosu tarafından da sağlanabilir. Bu ifade bir uzmanlık iddiası taşımaz ve tek başına vekâlet ilişkisi kurmaz; kapsam ve ücret yazılı olarak ayrıca belirlenir. Yalnızca yazılı görüş almak isteyenler için Yazılı Danışma Talebi sayfasına bakılabilir.