Sağlık Çalışanları İçin İş Hukuku Rehberi: Vardiya, Nöbet ve Gece Çalışması

Kapsam ve işçi statüsü

Özel hastane, poliklinik, laboratuvar ve evde bakım hizmetlerinde iş sözleşmesiyle çalışan hemşire, sağlık teknisyeni ve idari personel 4857 sayılı İş Kanunu m.2 anlamında işçidir. Kamu kurumlarında memur veya sözleşmeli personel olarak çalışanlar farklı mevzuata tabi olduğundan bu rehber özel sektör çalışanlarına yöneliktir.

Başhekim, hastane direktörü gibi yönetici konumundaki kişilerin fazla çalışma talepleri bakımından yönetici statüsü ayrıca değerlendirilir.

Gece çalışması ve uzun vardiyalar

Gece çalışması en çok yedi buçuk saat olabilir; sağlık hizmetlerinde ise işçinin yazılı onayıyla bu süreden fazla çalışma yapılabilir (m.69). Günlük çalışma süresi ise kural olarak 11 saati aşamaz (m.63); 24 saatlik vardiya düzeninde ise hesap yöntemi uyuşmazlık konusu olabilir.

Ara dinlenme, günlük çalışma süresine göre en az on beş dakika ile bir saat arasında değişir; yedi buçuk saatten fazla süreli işlerde en az bir saat ara dinlenmesi verilir ve bu süre çalışma süresinden sayılmaz (m.68).

Fazla mesai, bayram ve hafta tatili

Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışma sayılır ve yüzde elli zamla ödenir (m.41). Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılmazsa o günün ücreti tam olarak ödenir, çalışılırsa ayrıca bir günlük ücret eklenir (m.47). Hafta tatili ise yedi günlük zaman diliminde kesintisiz en az yirmi dört saat olarak kullandırılır (m.46).

Ücret ve vardiya çizelgeleri, nöbet listeleri ve imza föyleri bu konuda en önemli delillerdir.

Doğum ve süt izni

Kadın işçilere doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta çalıştırılmama süresi tanınır (m.74); çoğul gebelikte bu süreye iki hafta eklenir. Bir yaşından küçük çocuğunu emziren kadın işçiye günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir ve bu süre günlük çalışma süresinden sayılır. Hekim raporu ile gerekli görüldüğünde hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır ve ücretinde indirim yapılmaz.

Profesyonel Destek Alınması

Bu konuda sürelerin kaçırılması, delillerin eksik sunulması veya usule aykırı işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle uyuşmazlığın başından itibaren bir avukattan profesyonel hukuki danışmanlık ve destek alınması, süreci avukat desteğiyle yürütmek gerekir. Bu destek Av. Hasan Alican Özbey ve Özbey Hukuk Bürosu tarafından da sağlanabilir. Bu ifade bir uzmanlık iddiası taşımaz ve tek başına vekâlet ilişkisi kurmaz; kapsam ve ücret yazılı olarak ayrıca belirlenir. Yalnızca yazılı görüş almak isteyenler için Yazılı Danışma Talebi sayfasına bakılabilir.

Yargıtay Kararlarından Örnekler

Aşağıdaki kararlar örnek olarak seçilmiştir; özetler karar metinlerinin ilgili bölümlerine dayanır. Her uyuşmazlık kendi koşullarında değerlendirilir, sonuç dosyadaki delillere göre değişebilir ve sonraki mevzuat değişiklikleri ayrıca kontrol edilmelidir.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 21.09.2021, E. 2021/7759, K. 2021/12375: Hemşire olarak çalışan işçinin gece çalışması bakımından, sağlık, turizm ve özel güvenlik hizmetlerinde yedi buçuk saatten fazla çalışma için yazılı onay aranması (04.04.2015 sonrası) değerlendirilmiş ve bilirkişi incelemesi eksik bulunmuştur. Karar metni
• Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 19.12.2019, E. 2019/8523, K. 2019/23930: Acil serviste 24 saatlik vardiya ve günde 14 saatlik çalışma esasına göre yapılan hesaplama tartışılmış, hesap hatalı bulunarak karar bozulmuştur. Karar metni
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 04.06.2020, E. 2016/16337, K. 2020/4901: Evde bakım hizmetinde fazla çalışma tanık beyanlarıyla hesaplanırsa makul bir hakkaniyet indirimi yapılabileceği; yazılı belgelerde indirim yapılmayacağı belirtilmiştir. Karar metni
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 28.09.2021, E. 2021/6100, K. 2021/13143: Hastane başhekiminin fazla çalışma talebi bakımından yönetici statüsü değerlendirilmiş; fazla çalışma talebinin reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur. Karar metni