Taksici ve Platform Sürücülerinin Hukuki Sorunları: İş İlişkisi, İzinsiz Yolcu Taşımacılığı ve Plaka

Kimler ve hangi sorunlar

Şehir içi ticari yolcu taşımacılığında çalışanlar başlıca iki grupta toplanır: belediyeden çalışma izni veya ruhsatı almış taksi (ticari plaka) işletenler ve bu araçlarda çalışan şoförler ile mobil uygulamalar aracılığıyla yolcu ve sürücüyü buluşturan platformlarda kendi araçlarıyla çalışan sürücüler. Uygulamada karşılaşılan sorunlar şunlardır: şoför ile plaka sahibi arasındaki ilişkinin niteliği, izinsiz yolcu taşımacılığı (halk arasındaki adıyla korsan taşımacılık) nedeniyle idari para cezası, sürücü belgesinin geri alınması ve aracın trafikten men edilmesi, uygulama tabanlı platformların hukuki konumu, ticari plaka ve durak hakları, trafik kazasında kazanç kaybı ile yolcu veya meslektaşlarla yaşanan şiddet olayları.

Taksi şoförü ile plaka sahibi arasındaki ilişki

4857 sayılı İş Kanunu m.8'e göre iş sözleşmesi, bir tarafın bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi kararlarında, taksi şoförü ile taksi sahibi arasındaki ilişkinin iş sözleşmesi olabileceği gibi hasılat kirası olarak da nitelendirilebileceği belirtilmektedir. Ayrımda başlıca şu ölçütler öne çıkar:

• Taksi sahibinin şoför üzerinde gözetim, denetim ve talimat yetkisi bulunması bağımlılık yönünde; aracın sabit bir günlük bedel karşılığında şoföre bırakılması ve şoförün çalışma zamanını serbestçe düzenlemesi kira yönünde değerlendirilir.
• Kâr ve zarar riskinin kimde olduğu, iş sözleşmesini bağımsız çalışmadan ayıran önemli bir ölçüt olarak ele alınır.
• Yazılı kira sözleşmesinin bulunup bulunmadığı, şoförün sigortalı gösterilip gösterilmediği, bordro düzenlenip düzenlenmediği, vergi kayıtları ile trafik cezası ve hasar faturalarının kimin adına düzenlendiği dosyada belirleyici olabilir.
• İşverenin esnaf sayılıp sayılmadığı, iş ilişkisinin İş Kanunu'na mı Borçlar Kanunu'na mı tabi olacağı bakımından ayrıca incelenir.

İş ilişkisi kabul edilirse kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar gündeme gelebilir; sigortasız çalışma bakımından hizmet tespiti davası rehberine bakılabilir.

İzinsiz yolcu taşımacılığı: idari para cezası, sürücü belgesi ve trafikten men

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu Ek m.2'nin üçüncü fıkrasına göre; ilgili belediyeden çalışma izni/ruhsatı almadan, alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında veya belirtilen çalışma bölgesi/güzergâh dışında belediye sınırları içinde yolcu taşımak yasaktır. Maddenin güncel metnine göre:

• Üç ayrı ihlal hâli için (izinsiz, faaliyet konusu dışında, bölge veya güzergâh dışında) farklı tutarlarda idari para cezası öngörülmüştür; son ihlalden geriye doğru bir yıl içinde tekrarı hâlinde cezalar iki kat uygulanır.
• Çalışma izni/ruhsatı almadan taşıma (a bendi) nedeniyle işlem yapılan sürücülerin sürücü belgeleri otuz gün süreyle geri alınır; geri alınan belgenin iadesi için bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır.
• Araç, (a) bendinin ihlalinde altmış gün, (b) bendinin ihlalinde otuz gün, (c) bendinin ihlalinde on beş gün süreyle trafikten men edilir.
• İşleten veya araç sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın bu fıkraya aykırı kullanılmaması için gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür.
• Ayırıcı işareti bulunmayan, bu fıkra kapsamındaki araçlardan taşımacılık hizmeti alanlara da idari para cezası uygulanır.

Bu hükümlerde 12.02.2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla değişiklik yapılmış ve yeni cümleler eklenmiştir. Ceza tutarları kanun metninde yer almakta olup yeniden değerleme ve yeni değişikliklerle farklılaşabileceğinden güncel metin Resmî Gazete ve mevzuat kaynaklarından kontrol edilmelidir. Ayrıca 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu m.5 uyarınca taşımacılık yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınması gerekir ve m.26 uyarınca yetki belgesi olmadan taşıma işinde faaliyette bulunanlara idari para cezası verilir. Belediye izni ile Bakanlık yetki belgesi farklı kurumların yetkisinde olduğundan, işlemin hangi mevzuata dayandırıldığı hukuka uygunluk denetiminde önem taşır. İdari para cezalarına ve trafik işlemlerine karşı başvuru yolları için idari para cezası ve trafik cezasına itiraz rehberine bakılabilir.

Araç sahibinin sorumluluğu ve tespit tutanağı

Danıştay 8. Daire kararlarında, Anayasa Mahkemesi'nin 11.09.2014 tarihli ve E.2014/52, K.2014/139 sayılı kararına atıfla, cezaların şahsiliği ilkesi gereği araç sahibinin sürücünün izinsiz taşımacılığından kusur sorumluluğu çerçevesinde dahli bulunduğu hâllerde sorumlu tutulabileceği, kusursuz sorumluluğun kabul edilemeyeceği belirtilmiştir. Danıştay 15. Daire kararlarında ise taşımanın ticari mahiyetinin tespit tutanağında araç, güzergâh, yolcu beyanı ve ücret gibi bilgilerle kesin biçimde ortaya konulması gerektiği, aracın içinde yolcu görülmesinin tek başına yeterli sayılmadığı örnekler bulunmaktadır. Bu kararların bir bölümü Ek m.2'nin önceki metinleri döneminde verilmiştir; somut olayda işlem tarihinde yürürlükte olan metin esas alınır.

Uygulama tabanlı yolculuk platformları

Mobil uygulama aracılığıyla yolcu ile sürücüyü buluşturan platformlara ilişkin uyuşmazlıklar çoğunlukla taksi esnafı veya meslek odası tarafından açılan haksız rekabet davalarında ortaya çıkmaktadır. İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi gerekçelerinde; uygulama üzerinden ücret karşılığı taşıma yapıldığı, platformun yolcu ile sürücüyü buluşturduğu ve ruhsata tabi taşımanın ruhsat yükümlülüğüne uyulmadan organize edildiği değerlendirilmiş, uygulamadaki “hatır taşıması” tanımlamasına rağmen taşımanın ücret karşılığı yapıldığı vurgulanmıştır. Bu davalar platformu hedef aldığından sürücülerin bireysel durumunu doğrudan belirlemez; ancak sürücü bakımından önemli olan, yaptığı yolcu taşımasının yukarıda anlatılan izin rejimi kapsamında kalıp kalmadığıdır. Karar sonrasındaki kanun yolu aşamaları ayrıca kontrol edilmelidir.

Platform sürücülerinin işçi sayılıp sayılmayacağı konusu da yukarıdaki bağımlılık ve ekonomik risk ölçütleri çerçevesinde somut olayın koşullarına göre değerlendirilir; uygulamada bu türden işçilik alacağı davaları ticaret mahkemelerinde de görülmektedir. Hesabın kapatılması gibi platformla sözleşmesel uyuşmazlıklar ise ayrıca ticari dava konusu olabilmektedir.

Ticari plaka (T plaka) ve durak hakları

Ulaşım hizmetleri kamu hizmeti olduğundan taksi, dolmuş ve minibüs plakalarının sayısı, verilme usulü ve durak düzeni belediyeler ve büyükşehir ulaşım koordinasyon merkezlerince düzenlenir. Danıştay 8. Daire, Anayasa Mahkemesi'nin Cafer Sezgin ve Diğerleri kararına (07.04.2021, B.No: 2018/20720) atıfla verdiği bir kararda, düzenleme tarihinden önce T plakası bulunan ve fiilen taksicilik yapan esnafın yenilenen düzenlemelerden olumsuz, aşırı ve tek taraflı etkilenmemesi için makul bir geçiş süreci tanınması gerektiğini belirtmiş; plaka ve durak hakkı devrinden doğan uyuşmazlıklarda hakkın somut kaynağı (encümen, ulaşım koordinasyon veya trafik komisyonu kararı, noter sözleşmesi) önem taşımaktadır.

Trafik kazasında kazanç kaybı

İlk derece mahkemesi kararlarında, kaza nedeniyle onarım süresince çalıştırılamayan ticari taksi bakımından zararın “ticari kazanç kaybı” olarak değerlendirildiği, bu zararın zorunlu mali sorumluluk sigortası teminatı dışında kaldığı ve kusurlu araç sahibi ile sürücüsünden istenebileceği ifade edilmektedir. Kaza sonrası diğer tazminat kalemleri için trafik kazası tazminatı ve ceza yargılaması bakımından trafik kazası ceza davası rehberlerine bakılabilir.

Yolcu veya meslektaşlarla yaşanan tartışmalar

Taksicilik mesleğinde ücret ödenmemesi, yolcu alma yeri ve sıra tartışmaları gibi nedenlerle yaralama ve öldürme olayları yargıya yansımaktadır. Yargıtay kararlarında bu olaylarda ilk haksız hareketin kimden geldiği, haksız tahrik (TCK m.29) hükmünün uygulanıp uygulanmayacağı ve kastın niteliği tartışılmaktadır. Hem sanık hem mağdur konumunda delillerin (kamera, tanık, adli rapor) zamanında korunması önem taşır.

Profesyonel Destek Alınması

Bu konuda sürelerin kaçırılması, delillerin eksik sunulması veya usule aykırı işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle uyuşmazlığın başından itibaren bir avukattan profesyonel hukuki danışmanlık ve destek alınması, süreci avukat desteğiyle yürütmek gerekir. Bu destek Av. Hasan Alican Özbey ve Özbey Hukuk Bürosu tarafından da sağlanabilir. Bu ifade bir uzmanlık iddiası taşımaz ve tek başına vekâlet ilişkisi kurmaz; kapsam ve ücret yazılı olarak ayrıca belirlenir. Yalnızca yazılı görüş almak isteyenler için Yazılı Danışma Talebi sayfasına bakılabilir.

Yargı Kararlarından Örnekler

Aşağıdaki kararlar örnek olarak seçilmiştir; özetler karar metinlerinin ilgili bölümlerine dayanır. Her uyuşmazlık kendi koşullarında değerlendirilir, sonuç dosyadaki delillere göre değişebilir. Trafik ve taşımacılık mevzuatı sık değiştiğinden, kararların verildiği tarihteki metinle güncel metin arasındaki farklar ayrıca kontrol edilmelidir.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 07.06.2016, E. 2016/14014, K. 2016/13596: Aracı günlük belirli bir hasılat karşılığı akşamcı şoför olarak kullanan davacı bakımından ekonomik riskin araç sahibinde olduğu, davacının araç sahibinin talimatıyla hareket ettiği ve hukuki ve kişisel bağımlılığın bulunduğu değerlendirilerek ilişkinin iş ilişkisi olduğu belirtilmiş; davanın reddine ilişkin karar bozulmuştur. Karar metni
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 25.10.2016, E. 2016/19997, K. 2016/18472: Ticari taksinin kiralandığına dair sözleşme sunulmadığı, şoförün sigortalı gösterildiği, aylık bordro düzenlendiği ve ücret ödendiği, trafik cezalarının ve araç hasarının davalı adına işlem gördüğü olayda hasılat kirasından söz edilemeyeceği, ilişkinin iş ilişkisi olduğu belirtilmiş ve görevsizlik kararı bozulmuştur. Karar metni
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 08.05.2014, E. 2014/10897, K. 2014/14908: Yazılı sözleşmeler ve tanık anlatımları birlikte değerlendirilerek taraflar arasında hizmet akdi ilişkisi bulunduğu kabul edilmesi gerektiği, ancak ilişkinin İş Kanunu'ndan mı Borçlar Kanunu'ndan mı kaynaklandığının işverenin esnaf olup olmadığına göre belirlenmesi gerektiği ifade edilmiş; görevsizlik kararı hatalı bulunmuştur. Karar metni
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 08.03.2023, E. 2023/2188, K. 2023/2169: Plakanın belirli bir süre kiraya verilip işletmenin tamamen kiralayana bırakıldığı hâlde ilişkinin hasılat kirası olduğu; taksi sahibinin kendisi çalışıp aracı günün belli diliminde başka şoföre tahsis ettiği hâlde ise Dairenin uygulamasında hizmet akdi kabul edildiği, vardiyayı düzenleme yetkisi ve yazılı kira sözleşmesinin bulunmaması hâlinde bağımlılığın kabul edildiği, aksini iddia edenin ispatla yükümlü olduğu belirtilmiştir. Karar metni
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 24.01.2018, E. 2015/3561, K. 2018/77: Taksi sahibi ile şoför arasındaki ilişkide bağımlılık ve ekonomik risk ölçütleri ayrıntılı olarak anlatılmış; vergi kaydı, sigorta bildirimi, vekâletname ve yardımcı eleman çalıştırılması gibi olgular değerlendirilmiştir. Karar metni
• Danıştay 15. Daire, 01.10.2015, E. 2015/3865, K. 2015/5620: 2918 sayılı Kanun Ek m.2/3 hükmünün 6321 sayılı Kanunla eklenme amacının kayıt dışı şehir içi ticari yolcu taşımacılığını engellemek olduğu belirtilmiş; 4925 sayılı Kanun m.5 ve m.26 ile yönetmelik hükümleri birlikte anlatılmıştır. Karar metni
• Danıştay 15. Daire, 18.11.2015, E. 2015/2855, K. 2015/7739: Aracın şoförüyle birlikte bir şirkete kiralandığı ve servis sözleşmesi bulunduğu ileri sürülen olayda, tutanakta araçtaki kişilerin kim olduğu, güzergâh ve ücret gibi bilgilerin yer almadığı; izinsiz ticari taşımanın açık ve kesin delillerle ortaya konulmadığı gerekçesiyle işlemlerde hukuka uygunluk görülmemiştir. Karar metni
• Danıştay 8. Daire, 06.04.2022, E. 2019/2707, K. 2022/2471: Anayasa Mahkemesi'nin 11.09.2014 tarihli kararına atıfla araç sahibinin, sürücünün izinsiz taşımacılığında kusur sorumluluğu çerçevesinde dahli bulunması hâlinde sorumlu tutulabileceği belirtilmiş; Bölge İdare Mahkemesi kararı bozulmuştur. Karar metni
• Danıştay 8. Daire, 17.10.2023, E. 2019/2719, K. 2023/4712: Sürücünün izinsiz taşımacılığı nedeniyle araç sahibine trafikten men cezası verilemeyeceği belirtilerek Bölge İdare Mahkemesi kararı bozulmuştur. Karar metni
• Danıştay 8. Daire, 31.10.2023, E. 2021/409, K. 2023/5284: Kabahatler Kanunu'nda trafikten men yaptırımı bulunmadığı, sürücü ile araç sahibi arasında temsil ilişkisi ve illiyet bağı tespit edilirse araç sahibine idari para cezası verilebileceği belirtilmiş; iptal kararı sonuç itibarıyla isabetli bulunarak temyiz istemi reddedilmiştir. Karar metni
• İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi, 19.07.2024, E. 2023/87, K. 2024/524: Haksız rekabetin tespiti ve önlenmesi davasında, uygulama üzerinden sürücü ve yolcu arasında taşıma sözleşmesinin kurulmasına aracılık edildiği, taşımanın ücret karşılığı yapıldığı ve uygulamadaki hatır taşıması tanımlamasının yapılan işle bağdaşmadığı yönünde gerekçe yer almış; dava kısmen kabul edilmiştir. Karar metni
• İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi, 24.06.2026, E. 2024/768, K. 2026/580: Ruhsata tabi ticari taşımanın uygulama aracılığıyla ruhsat yükümlülüğüne uyulmadan organize edilmesinin TTK m.55/1-e kapsamında dürüstlüğe aykırı sayıldığı gerekçesi yer almaktadır; karar sonrası kanun yolu aşaması ayrıca kontrol edilmelidir. Karar metni
• İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi, 09.05.2023, E. 2023/92, K. 2023/366: Uygulama üzerinden şoför olarak çalıştığını ileri süren davacının kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacaklarını talep ettiği, davalı tarafın ise ilişkinin komisyon karşılığı ticari ilişki olduğunu savunduğu uyuşmazlık; sonuç için karar metnine bakılmalıdır. Karar metni
• Danıştay 8. Daire, 17.04.2023, E. 2021/3317, K. 2023/2311: Düzenleme tarihinden önce T plakası olan ve aktif taksicilik yapan esnafa makul geçiş süreci tanınması gerektiği belirtilmiş; davacının T plakası bulunmadığı ve aktif taksicilik yapmadığı için güncelleme çalışmalarından etkilenen bir menfaatinin bulunmadığı gerekçesiyle Bölge İdare Mahkemesi kararı oyçokluğuyla bozulmuştur (karşı oy mevcuttur). Karar metni
• Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 05.05.2025, E. 2024/420, K. 2025/414: Ticari araçta onarım süresince çalışılamamasından doğan zararın ticari kazanç kaybı olduğu, bu zararın trafik sigortası kapsamı dışında kaldığı ve kusurlu araç sahibi ile sürücüsünden istenebileceği gerekçesi yer almaktadır. Karar metni
• Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 20.12.2023, E. 2022/12483, K. 2023/8172: Taksi ücretini ödemeyen ve küfreden yolcuyla yaşanan tartışmada taksi şoförünün yaralama eyleminde, ücretin ödenmemesi ve küfrün oluşturduğu haksız tahrik altında hareket edildiği ve kastın yaralamaya yönelik olduğu kabul edilmiştir. Karar metni
• Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 05.02.2026, E. 2024/5953, K. 2026/735: Yolcu alma nedeniyle taksi şoförleri arasında çıkan tartışma sonrası ölümle sonuçlanan olayda, ilk haksız saldırının maktulden kaynaklandığı ve haksız tahrik hükmünün asgari oranda uygulanması gerektiği halde uygulanmamasının hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir. Karar metni