Menfi Tespit Davası (İİK m.72): Şartlar, İhtiyati Tedbir ve İspat Yükü

Dava hakkı ve yetki

İcra ve İflas Kanunu m.72/1'e göre borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Menfi tespit ve istirdat davaları, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir.

İhtiyati tedbir ve teminat

İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat karşılığında icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. İcra takibinden sonra açılan davada ise ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez; ancak borçlu, gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir (m.72/2-3).

Davanın sonucu

Dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir kararı kalkar ve alacaklı, uğradığı zararı gösterilen teminattan alır; bu zarar herhalde yüzde yirmiden aşağı tayin edilemez. Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa takip durur; borçluyu dava açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talebi üzerine borçlunun uğradığı zarar da alacaklıdan tahsil edilir ve bu zarar takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz (m.72).

İspat yükü ve istirdat

Yargıtay kararlarında ispat yükünün kural olarak alacaklı davalıda olduğu; ancak davalının akdî ilişkiyi kabul edip sözleşmenin geçersiz olduğunu veya sona erdiğini ileri sürmesi hâlinde ispat yükünün davacıya geçtiği belirtilmiştir. Borçlu, menfi tespit davası zımmında tedbir kararı almamış ve borç ödenmişse davaya istirdat davası olarak devam edilir. Takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan kişi, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde paranın geri alınmasını isteyebilir (m.72).

Profesyonel Destek Alınması

Bu konuda sürelerin kaçırılması, delillerin eksik sunulması veya usule aykırı işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle uyuşmazlığın başından itibaren bir avukattan profesyonel hukuki danışmanlık ve destek alınması, süreci avukat desteğiyle yürütmek gerekir. Bu destek Av. Hasan Alican Özbey ve Özbey Hukuk Bürosu tarafından da sağlanabilir. Bu ifade bir uzmanlık iddiası taşımaz ve tek başına vekâlet ilişkisi kurmaz; kapsam ve ücret yazılı olarak ayrıca belirlenir. Yalnızca yazılı görüş almak isteyenler için Yazılı Danışma Talebi sayfasına bakılabilir.

Yargıtay Kararlarından Örnekler

Aşağıdaki kararlar örnek olarak seçilmiştir; özetler karar metinlerinin ilgili bölümlerine dayanır. Her uyuşmazlık kendi koşullarında değerlendirilir, sonuç dosyadaki delillere göre değişebilir ve sonraki mevzuat değişiklikleri ayrıca kontrol edilmelidir.

• Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, 27.05.2019, E. 2019/2494, K. 2019/3652: İİK m.72 kapsamında menfi tespit davasında ispat yükünün kural olarak alacaklı davalıda olduğu belirtilmiştir. Karar metni
• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 19.12.2017, E. 2016/1924, K. 2017/8416: Menfi tespit davasında ispat yükünün kural olarak davalıda olduğu; davalı akdî ilişkiyi kabul edip geçersiz veya sona erdiğini ileri sürerse yükün davacıya geçtiği belirtilmiştir. Karar metni