Ceza Yargılamasında İstinaf ve Temyiz: Süreler, Kapsam ve Karar Türleri (CMK m.272-298)

İki kanun yolu: istinaf ve temyiz

Ceza Muhakemesi Kanunu’nda ilk derece mahkemesi hükümlerine karşı kanun yolu istinaftır (CMK m.272). İstinaf incelemesini bölge adliye mahkemesi yapar. Bölge adliye mahkemesinin kararlarına karşı ise ancak hukuka aykırılık sebebiyle temyiz yoluna gidilebilir (CMK m.288); temyiz incelemesi Yargıtay tarafından yapılır.

Her hüküm her iki yola da açık değildir. Hangi kararın istinaf, hangisinin temyiz edilebileceği; cezanın türüne, miktarına ve suça göre değişir.

İstinaf edilemeyen hükümler

CMK m.272’ye göre kanunda belirtilen parasal sınırı aşmayan adlî para cezası mahkûmiyetleri, üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri ve kanunda kesin olduğu belirtilen hükümler istinaf edilemez. Parasal sınır değiştiği için güncel tutarın yürürlükteki metinden kontrol edilmesi gerekir.

On beş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler ise taraflarca başvuru yapılmasa da bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir.

İstinaf süresi ve başvuru

İstinaf isteminin, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılması gerekir (CMK m.273). Cumhuriyet savcısı istinaf nedenlerini göstermek zorundadır. Tutuklu sanığın başvurusu bakımından m.273’ün atıf yaptığı CMK m.263’teki özel düzenleme dikkate alınır. Asliye ceza mahkemesi hükümleri bakımından ağır ceza savcısının başvuru süresi de iki haftadır ve kararın başsavcılığa gelişinden başlar.

Süre geçirildikten sonra yapılan başvuru reddedilir; bu nedenle gerekçeli kararın tebliğ tarihinin doğru tespit edilmesi önemlidir.

Bölge adliye mahkemesinin karar türleri

Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddedebilir, hükmü düzelterek esastan reddedebilir, hükmü bozabilir veya yeniden hüküm kurabilir (CMK m.280). Yalnızca sanık lehine istinaf başvurusu yapılmışsa, verilen ceza ağırlaştırılamaz (CMK m.283).

Temyiz: hangi kararlar, hangi sebeple

Beş yıl veya daha az hapis cezalarına ve adlî para cezalarına ilişkin hükümlere karşı istinaf başvurusunun esastan reddi gibi bazı bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez (CMK m.286). Maddenin üçüncü fıkrasında sayılan bazı suçlar bakımından ise istisna vardır; bu yüzden somut suç tipi için maddenin kendisine bakılmalıdır.

Temyiz yalnızca hukuka aykırılık sebebine dayanabilir (CMK m.288). Kanunda sayılan mutlak hukuka aykırılık hâlleri CMK m.289’da düzenlenmiştir. Temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır (CMK m.291).

Profesyonel Destek Alınması

Bu konuda sürelerin kaçırılması, delillerin eksik sunulması veya usule aykırı işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle uyuşmazlığın başından itibaren bir avukattan profesyonel hukuki danışmanlık ve destek alınması, süreci avukat desteğiyle yürütmek gerekir. Bu destek Av. Hasan Alican Özbey ve Özbey Hukuk Bürosu tarafından da sağlanabilir. Bu ifade bir uzmanlık iddiası taşımaz ve tek başına vekâlet ilişkisi kurmaz; kapsam ve ücret yazılı olarak ayrıca belirlenir. Yalnızca yazılı görüş almak isteyenler için Yazılı Danışma Talebi sayfasına bakılabilir.

Yargıtay Kararlarından Örnekler

Aşağıdaki kararlar örnek olarak seçilmiştir; özetler karar metinlerinin ilgili bölümlerine dayanır. Her uyuşmazlık kendi koşullarında değerlendirilir, sonuç dosyadaki delillere göre değişebilir ve sonraki mevzuat değişiklikleri ayrıca kontrol edilmelidir.

• Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 10.11.2021, E. 2020/2111, K. 2021/11504: Gerekçeli istinaf dilekçesinin CMK m.273/1’de öngörülen sürenin geçmesinden sonra verilmesi sorunu ele alınmıştır. Kararda anılan yedi günlük süre sonradan değişmiş olup bugün süre iki haftadır. Karar metni